भारतीय समाजात ‘पोटगी’ म्हटली की बहुतेकदा हे शब्द स्त्रियांशी जोडले जातात. पतीने पत्नीला पोटगी द्यावी हीच सामान्य कल्पना असते. मात्र सध्याच्या बदलत्या काळात आणि न्यायालयीन निर्णयांमध्ये याचे चित्र बदलताना दिसते. आता काही विशिष्ट परिस्थितीत पतीलाही पत्नी कडून पोटगी मिळू शकते, हे अनेकांना आश्चर्य वाटणारे वास्तव आहे!
काय आहे कायदा?
भारतीय दंड संहिता कलम 125 अंतर्गत, “कोणतीही व्यक्ती जी स्वतःच्या उदरनिर्वाहास असमर्थ आहे, ती आपल्या पत्नी, पती, आई, वडील किंवा मुलाकडून पोटगी मागू शकते.” यात स्पष्टपणे पतीचाही समावेश आहे. अर्थात, हा नियम सर्वसामान्यपणे वापरात नसला तरी न्यायालयीन व्याख्यांनुसार त्याचे अस्तित्व मान्य आहे.
कोणत्या परिस्थितीत पती पोटगीसाठी पात्र ठरतो?
पती पोटगीसाठी पात्र ठरण्यासाठी त्याच्याकडे काही महत्त्वाच्या अटी पूर्ण झाल्या पाहिजेत:
- पती अपंग, मानसिक किंवा शारीरिक दृष्ट्या काम करण्यास असमर्थ आहे.
- पती बेरोजगार आहे आणि पत्नी चांगले उत्पन्न मिळवते.
- पत्नी आर्थिकदृष्ट्या सक्षम आहे आणि पतीचा उदरनिर्वाह करत नाहीये.
- पत्नीने पतीला कारणाशिवाय सोडून दिले आहे आणि त्याची देखभाल करत नाही.
न्यायालयीन उदाहरणे:
2016 मध्ये एका प्रकरणात दिल्ली उच्च न्यायालयाने पत्नीला आदेश दिला होता की, ती आपल्या अपंग पतीला दरमहा निश्चित रक्कम पोटगी म्हणून देईल. या निकालाने एक नवीन दृष्टीकोन उघडला की, केवळ पुरुषच स्त्रीला पोटगी देणारा नसतो.
समाजाची मानसिकता बदलण्याची गरज
आजही अनेक पुरुष आपल्या स्वाभिमानामुळे किंवा सामाजिक दबावामुळे पोटगीसाठी अर्ज करत नाहीत, जरी त्यांना हक्क असला तरीही. समाजाने पुरुषांच्या अशा समस्यांनाही तेवढेच महत्त्व द्यायला हवे, जितके स्त्रियांच्या बाबतीत दिले जाते.
पोटगी ही केवळ स्त्रियांचा हक्क नाही, तर गरजूंना मदत करणारे एक न्याय्य साधन आहे. पती जर खरोखरच गरजू असेल आणि पत्नी सक्षम असेल, तर कायदा त्याच्या बाजूने उभा राहतो. यामुळे समाजातील लिंगनिरपेक्ष न्यायसंस्थेचा आदर्श टिकून राहतो.
________________________
*”द छत्रपती संभाजीनगर न्यूज “च्या व्हाट्सएप ग्रुप मध्ये जॉईन होण्यासाठी खालील लिंकवर क्लीक करा….*
https://chat.whatsapp.com/IBQjYargTnVERr4Mfn8oZR
*जाहिरातीसाठी_संपर्क करा 8329014805*